Giewont Zakopane

Giewont to jedno z najpopularniejszych wzniesień w Zakopanem. Pomimo tego, że należy również do najniebezpieczniejszych szczytów, cieszy się wielką popularnością wśród turystów. Na górę wychodzą nie tylko doświadczeni taternicy, ale również młodzież i rodziny z dziećmi.

Pierwsze wzmianki o Giewoncie można odnaleźć na zapisach z XVI wieku. Ale do dzisiaj nie jest jasne skąd dokładnie wzięła się nazwa wzniesienia. Niektóre z podań mówią, że wywodzi się z języka niemieckiego, znacząc po prostu „grupa skał”. Jednak inni twierdzą, szczególnie mieszkańcy Zakopanego, że nazwa pochodzi od żyjącego od dawna na terenach podhalańskich, rodzinnego klanu Giewontów.

Giewont to jeden ze szczytów, wokół którego krąży kilka miejscowych legend. Jedna z nich opowiada o rycerzach śpiących wewnątrz masywu skalnego, którzy mają obudzić się wtedy, gdy Polska będzie w wielkim zagrożeniu. Jednak do tego czasu nikt nie jest w stanie ich odnaleźć. Legenda swój początek prawdopodobnie wzięła od kształtu góry – który swym zarysem przypomina śpiącego rycerza. Wzniesienie ma znaczenie symboliczne.

Giewont jest najwyższym szczytem w masywie Tatr Zachodnich. Mierzy 1895 m n.p.m. Góruje nad pozostałymi dwoma „braćmi”, dlatego otrzymał przydomek „Wielki”. Długi Giewont liczy 1867 m n.p.m., a Mały 1728 m n.p.m. Wszystkie trzy wzniesienia wchodzą w skład masywu Giewontu, który znajduje się na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego, a dokładniej, pomiędzy Doliną Bystrą, Kondratową, Strążyską oraz Małej Łąki.

Słynnym miejscem, w negatywnym tego słowa znaczeniu, jest tzw. Żleb Kirkora, znajdujący się w Przełęczy Giewonckiej, pomiędzy Wielkim, a Małym Giewontem. Ze względu na wysokie niebezpieczeństwo, ten odcinek szlaku jest zamknięty, ale wciąż niektórzy turyści podążają nim, wybierając drogę „na skróty”. Niestety zwykle taka wyprawa kończy się tragicznie. Żleb Kirkora powstał na wskutek ruchów tektonicznych i górotwórczych. Wysoki stopień trudności żlebu to także zasługa schodzących, na początku XX wieku, lawin kamiennych. Jego nazwa pochodzi od nazwiska Michała Kirkora, wybitnego lekarza i taternika, który wraz ze swoim kolegą wyznaczył i oznaczył farbą ten odcinek szlaku turystycznego, prowadzący od Doliny Strążyskiej na Giewont.

Szczyty masywu Giewont

1. Wielki Giewont – jest głównym i środkowym szczytem wzniesienia. Od pozostałych dwóch wierzchołków oddzielony jest dwoma przełęczami: Szczerba oraz Giewoncką. Pierwsze wyprawy na szczyt w swym dorobku posiadają myśliwi i juhasi z Zakopanego, wypasający owce na niżej położonej Hali Kondratowej. To właśnie dzięki ich pomocy, w roku 1852, nie stracił życia ówczesny proboszcz Zakopanego, który podczas wędrówki na szczyt Długiego Giewontu, utknął w skałach na tyle niefortunnie, że nie był w stanie wydostać się o własnych siłach.

Giewont widoczny jest niemal z wszystkich zakątków Zakopanego, a jego szczyt łatwo rozpoznać dzięki rzucającemu się w oczy, nawet z dużej odległości, zarysowi żelaznego krzyża. Ściany południowe Giewontu to łagodne zbocza przeznaczone do wspinaczki dla wszystkich. Szlak turystyczny prowadzi na sam szczyt, a kilkanaście metrów przed nim, znajduje się tzw. Wielki Upłaz, czyli wielki obszar traw i kosodrzewiny. Mierząca 600 m, północna stroma grań nie jest dostępna dla zakopiańskich turystów. Pomimo tego, że jest na niej wyznaczone kilka dróg wspinaczkowych, to ich przemierzanie jest zabronione nawet doświadczonym taternikom. Ma to związek z występującym po tej stronie masywu, Żlebem Kirkora. Jest to jedno z najniebezpieczniejszych miejsc w Tatrach, bowiem ginie tam najwięcej osób. Do roku 2007, życie straciło ponad 76 osób. Przede wszystkim z powodu potknięć i upadków w przepaść, zasłabnięć, uderzeń piorunów, a także samobójstw.

2. Długi Giewont – od Wielkiego Giewontu oddziela go przełęcz Szczerba. Jest to wydłużony masyw o długości 1,3 km, osiągający w najwyższym miejscu 1867 m n.p.m. Tak jak na północnej ścianie głównego szczytu Giewontu, tak i na Długim Giewoncie wspinaczka jest zabroniona, w związku z licznymi wypadkami śmiertelnymi. Z dalekiej odległości można dostrzec, że szczyty masywu to bardzo ostro zakończone skały, których nie porastają żadne rośliny. Jednak pomimo trudnych warunków klimatycznych, w niższych partiach szczytu, odnaleźć można rzadko występujące rośliny: drobne drzewa i krzewy - czeremchy skalne, rosnącą na wapiennych, nagich skałach ostrołódkę karpacką o szafirowych kwiatach oraz żółte gnidosze.

3. Giewont Mały – mierzy 1735 m n.p.m. i niegdyś nazywano go „Giewoncikiem”. Od pozostałych szczytów oddzielony jest Małą Dolinką oraz Doliną Małej Łąki. W zależności od wysokości, Giewoncik zbudowany jest z wapieni, łupków oraz dolomitów. Skały o wyższej twardości nie są podatne na niszczące działanie wiatru, dlatego tworzą skały kształtem przypominające żebra, natomiast długotrwałe wietrzenie skał łupkowych doprowadza do powstawania wciąż nowych wnęk i zagłębień w grani. Najwyższe partie góry to nieporośnięte skały o bardzo nieregularnej budowie. Ale i tam można spotkać nietypowe rośliny. Oprócz ostrołódki karpackiej, występuje również ostrołódka polna oraz porostek alpejski.

Na Mały Giewont prowadzi jeden szlak turystyczny, na południowo zachodnim stoku. Jego przejście zazwyczaj zajmuje mniej niż 2 godziny.

Cały masyw Giewontu składa się z dwóch tzw. płaszczowin, czyli nasuniętych na siebie warstw skalnych. Starsza – Czerwonych Wierchów, przykryta jest młodszą – Giewontu. Cały grzbiet w głównej mierze składa się z wapieni, które umożliwiają wzrost niektórym okazom rzadkich roślin. Oprócz wymienianych wyżej ostrołódek polnych i porostków alpejskich, rosną tam także starce pomarańczowe i rutolistne podejźrzony. Nagie skały Giewontu to również jedyne w całej Polsce, miejsce występowania wierzb oszczepowatych, astrowatych szarot, jastrzębców śląskich oraz białych rogownic szerokolistnych. W graniach masywu schronienie odnajduje wiele chronionych zwierząt. Największymi z nich są kozice górskie, dla których strome ściany o licznych zagłębieniach są jedyną możliwością na przetrwanie mroźnej zimy.

Giewont to miejsce, gdzie występuje wiele form skalnych. Oprócz licznych żlebów (m.in. Kirkora i Szczerby), są też wysokie filary skalne oraz kominy (m.in. Z Dziurami oraz Wielki Komin). Dużą atrakcją jest wysoki wodospad Siklawica mierzący 23 metry. Znajduje się koło północnej części Giewontu w Dolinie Strążyskiej. Jego nazwa pochodzi od największego wodospadu – Wielkiej Siklawy, który znajduje się w Dolinie Pięciu Stawów Polskich.

Giewont to również zbiorowisko wielu jaskiń. Z pewnością ich występowanie przyczyniło się do powstania słynnej legendy o czuwających rycerzach. Do najbardziej sławnych jaskiń należą:

• Jaskinia Juhaska – należy do najbardziej atrakcyjnych jaskiń na Giewoncie. Nawet z Zakopanego można dostrzec znajdujące się nad nią wgłębienie, nazywane Orlim Oknem. To za sprawą częstego występowania ptaków w tym miejscu. Jej nazwa pochodzi od małego juhasa, który w wieku 9 lat stracił życie przed jej wejściem (nazywa się ją także Grotą Juhaską). To świadczy również o stopniu trudności w podejściu do jaskini, dlatego obecnie turyści nie mogą jej odwiedzać. Po raz pierwszy, w 1907 roku, lepiej przyjrzeli jej się Mariusz Zaruski – żeglarz i legionista oraz Aleksander Znamięcki, taternik. Podczas tej wyprawy odkryto, że dzięki Orlemu Oknu, do jaskini wpada spora ilość światła, które rozjaśnia jej wnętrze. Jaskinia położona jest na wysokości 1570 m n.p.m. i ma 26 metrów długości.

• Kozia Grota – to kolejna jaskinia Giewontu, która znajduje się po jego północnej stronie. Leży na wysokości 1745 m n.p.m., ale jej wnętrze nie jest duże. Mierzy 7,5 m długości. Jej nazwa pochodzi od występowania kozic górskich, które podczas bardzo niesprzyjającej aury znajdują w niej schronienie. Została odkryta w 1913 roku przez Konstantego Aleksandrowicza i Mariusza Zaruskiego.

• Dziura w Szczerbie – znajduje się w niedalekiej odległości od Długiego Wierzchołka. Ma długość około 4 metrów.

• Dziura nad Doliną Strążyską – znajduje się po północnej stronie Giewontu. Powstała na skutek pęknięcia masywu skalnego. Jaskinia ma 6 m długości, a w jej obrębie znajduje się jeszcze kilka małych wgłębień. Po raz pierwszy została odkryta w 1921 roku.